Star 266 -Koparka Waryński K407 z 1991 roku

Opis techniczny :

Samochód ciężarowo-terenowy Star 266
Rodzina polskich samochodów terenowych Star 266 i pochodnych powstała w wyniku doświadczeń z eksploatacji terenowych samochodów ciężarowych średniej ładowności w układzie napędowym 6×6: Star 66 i Star 660 . W chwili obecnej samochody Star 266/266M stanowią podstawowy sprzęt transportowy średniej ładowności we wszystkich jednostkach i rodzajach Sił Zbrojnych RP.

Poprzednicy Stara 266 czyli modele 66 i 660 z silnikami benzynowymi produkowane były w Fabryce Samochodów Ciężarowych w Starachowicach w latach 1958-65 (Star 66) i 1965-83 (Star 660). Ten ostatni okazał się bardzo trwałym pojazdem – ostatnie serie produkowane z silnikiem wysokoprężnym nadal są w służbie a w 2000 r. samochody zaprezentowano modernizację do standardu 660M3 z silnikiem wysokoprężnym MAN zastosowanym w o klasę lżejszym Starze 944 – kilkadziesiąt samochodów Star 660M2 zmodernizowano do wersji M3 .

Prototyp Stara 266, będącego jednym z modeli nowej serii średnich samochodów ciężarowych ze Starachowic (modele 200, 244, 266 wyjechał na próby w 1969 r. Dwa lata później, po zakończeniu prób kwalifikacyjnych jedenastu prototypów, Stary 266 trafiły do produkcji – początkowo informacyjnej, a od 1973 r. rozpoczęto wielkoseryjny montaż tych pojazdów. W procesie opracowania samochodu dużą uwagę zwracano na unifikację modelu 6×6 (Star 266) z samochodem terenowym 4×4 (Star 244) oraz ciężarówką szosową 4×2 (Star 200). Do zakończenia produkcji fabrykę opuściło ok. 18000 samochodów Star 266. Do napędu wszystkich tych pojazdów zastosowano silnik wysokoprężny Star 359.
W toku produkcji modernizowano pojazd, wprowadzając np. w 1981 r. zmodernizowany silnik Star 359M a w 1985 r. nową kabinę załogi. Dla potrzeb odbiorców zagranicznych wprowadzano dodatkowe zmiany i nowe wyposażenie Stara 266 . W latach siedemdziesiątych ub. wieku prowadzono prace badawczo-rozwojowe nad nową rodziną samochodów ciężarowych (tzw. seria 300 ) w skład której wejść miała trójosiowa ciężarówka terenowa. Pod koniec dekady zaprzestano jednak prac nad tymi projektami i w związku z tym seria 200 znajdowała się w produkcji do połowy lat dziewięćdziesiątych. Od lat osiemdziesiątych Fabryka Samochodów Ciężarowych (a następnie Zakłady Starachowickie S.A.) wprowadziła do produkcji nowe odmiany samochodów szosowych serii 1100 (Star 1142 w układzie 4×2) i opracowała terenowe Stary 1144 (4×4) i 1166 (6×6). Ten ostatni wykonano jako prototyp o nazwie Star 1366, zainteresowana była nim armia węgierska. Nie wszedł on jednak do produkcji z powodu przejęcia w połowie lat dziewięćdzisiątych wytwórni Starów przez MAN-a i oferty nowej generacji wozów w układzie 6×6 (Star 1466).

W 1998 r. podpisano bowiem list intencyjny o współpracy z niemieckim producentem ciężarówek MAN Nutzfahrzeuge AG, a w 1999 r. firma ta zakupiła część zakładów w Starachowicach, tworząc Star Trucks S.A. Wynikiem umowy z MAN-em było m.in. skonstruowanie Stara 266M (1999 r.) czyli zmodernizowanego Stara 266. Początkowo Star 266M posiadał nieznacznie zmodernizowaną starą kabinę typ 641, docelowy wariant ma odchylaną kabinę typu MAN. Modernizację najpóźniej wyprodukowanych samochodów terenowych Star 266 do standardu 266M rozpoczęto w 2002 r. i do 2005 r. dostarczono 200 szt. zmodernizowanych pojazdów. Jak uzasadniano decyzję modernizacja – z uwagi na koszty mniejsze niż w przypadku zakupu nowych ciężarówek tej klasy. Równolegle ze Starem 266M przedstawiono kilka nowych pojazdów terenowych średniej ładowności, wśród nich Stara 1466 w układzie 6×6. W 2000 r. przyjęto w Wojsku Polskim nową strukturę parku pojazdów samochodowych: Star 1466 mieścił się w klasie samochodów terenowych średniej ładowności i wysokiej mobilności.

Obecnie Wojsko Polskie posiada wg przybliżonych szacunków około 5 tys. samochodów Star 266/266M w wersji skrzyniowej i kilka tysięcy podwozi z zabudowami specjalistycznymi. Zakupiono również kilkadziesiąt Starów 1466ML pod zabudowy specjalistyczne. Natomiast Stary 1266 i 1366 nie zostały skierowany do produkcji.
Wersje Stara 266

Podstawowa odmiana skrzyniowa Stara 266 wykorzystywana jest lub była do przewozu ładunków, żołnierzy, jako ciągnik artyleryjski holujący m.in. 122 mm haubice wz. 38 i 38/85, 120 mm moździerze wz. 37/43. Na bazie Stara 266 opracowano również wiele odmian specjalistycznych, zarówno wojskowych jak i cywilnych. W Wojsku Polskim użytkowane były (są) między innymi:

1. AP/BP-64 – podwozia pod elementy parku (mostu) pontonowego PP-64 Wstęga. Do przewozu parku pontonowego PP-64 służą pojazdy Star 266 AP-64 i Star 266 BP-64, przy czym ostatni stosowany do pontonów brzegowych ma podwyższoną i powiększoną kabinę, mieszczącą czterech żołnierzy. Jeden komplet PP-64 przewożony jest na ok. 70 samochodach Star 266.
2. AP/BP-71 – podwozia pod elementy pływającego pomostu pontonowego używanego w Marynarce Wojennej. Do przewozu pomostu PPM-71 służą pojazdy Star 266 AP-71 i Star 266 BP-71, ten drugi stosowany do elementów brzegowych ma podwyższoną i powiększoną kabinę, mieszczącą czterech żołnierzy.
3. WUS-3 – wysokowydajne urządzenie do zabiegów specjalnych: dezynfekcji, dezaktywacji i dekontaminacji pojazdów, terenu, urządzeń, budowli, itp. Składa się z zbiorników z cieczami roboczymi oraz urządzenia rozpylającego skonstruowanego na bazie lotniczego silnika odrzutowego SO-3. Silnik wraz z dyszą posadowiony jest na ruchomej w poziomie (-/+ 90 stopni) i pionie (-15/+25 stopni) podstawie, obsługiwanej przez operatora z kabiny.
4. Dźwig samochodowy – o udźwigu maksymalnym 5 ton.
5. Koparka – samochodowy zestaw koparkowy z łyżką podsiębierną.
6. Ciągnik siodłowy C-266 – prototyp (1971 r.) przystosowany do ciągnięcia dwuosiowej naczepy terenowej N6.
7. Autocysterna (typ 520 lub CD-5) – przeznaczona do przewozu paliw ciekłych ze zbiornikiem o pojemności 4,5 tys. l, wyposażona w pompę. Stanowi etatowe wyposażenie plutonów zaopatrzenia batalionów czołgów i zmechanizowanych Wojsk Lądowych.
8. Instalacja Sanitarno-Rozlewcza (IRS) – służąca do przeprowadzania zabiegów dezaktywacji, dezynfekcji i odkażania. Zbiornik o pojemności 3,0 tys. l., pompa, podgrzewacz i mieszalnik cieczy, wyposażenie do rozchodowania cieczy.
9. Generator Dymu GD-2 (typ 528) – przeznaczony do stawiania zasłon dymnych ciągłych lub okresowych o maks. wymiarach 1500×150 m.
10.Hibneryt – Star 266 ze zmienioną (obniżoną i wzmocnioną) skrzynią ładunkową przystosowaną do mocowania uzbrojenia zamontowany jest 23 mm artyleryjski zestaw przeciwlotniczy ZU-23-2 lub ZUR-23-2S (i ich odmiany) z kołami. Pojazd przewozi ponadto amunicję, wyposażenie i obsługę zestawu.
11.ADK-11 – wóz dowódczo-sztabowy zastosowany m.in. w systemie kierowania ogniem artylerii Topaz
12.Sarna I (typ 550) i Sarna II (typ 786/786B) – nadwozia przeznaczone do instalowania sprzętu i wyposażenia specjalistycznego (elektronicznego, dowodzenia, łączności, warsztatów i innych). Sarna II jest nadwoziem izotermicznym, kroploszczelnym i hermetycznym. Konstrukcja bezszkieletowa, zbudowana z klejonych płyt przekładkowych o grubości 30 mm. Poszycie zewnętrzne stanowi blacha duralowa, od wewnątrz jest to sklejka wodoodporna, wypełnienie z pianki poliuretanowej. Podłoga z płyty stolarskiej o grubości 18 mm wzmocniona stalową ramą mocowaną do ramy samochodu. Drzwi z tyłu nadwozia, również z boku (opcja). Masa nadwozia 1600 kg. Konstrukcja nadwozia typ 786 przystosowana jest do montażu wyposażenia i urządzeń specjalnych we wnętrzu o wymiarach 4000x2250x1800 mm. Po zdjęciu nadwozia z samochodu może być ono postawione na nóżkach na ziemi. Opcjonalnie można w nadwoziu zamontować agregat prądotwórczy, ogrzewacz spalinowy, uchwyty na maszty, pomosty itp. W odmianie z agregatem prądotwórczym samochód nosi oznaczenie Star 266/SOM. Na Starach-266 Sarna II montowany był np. sprzęt łączności (m.in. radiostacje R-140M i R-137B, radiolinia R-409), stacje kontrolno-naprawcze systemów kierowania ogniem wozów bojowych Cyrkon, stacja zasilania SZ4/M2, jeden z wozów systemu dowodzenia obrony przeciwlotniczej szczebla operacyjnego Zenit-P, laboratorium chemiczno-radiacyjne, ruchome warsztaty – Obsługi Pojazdów (WOP), Remontu Pojazdów (WRP), Remontu Silników (WRS), Spawalniczo-Blacharski (WSB), Aparatury Paliwowej (WAP), Obsługi Smarowniczej (WRS), Ładowania Akumulatorów (WŁA), Elektromechaniczny (WEM) – wyposażone są w odpowiedni sprzęt do obsługi pojazdów i inne.
13.Nadwozia specjalistyczne (typ 117 AUM) – ze starszych samochodów Star-660.
14.Pożarniczy (typ 660) – terenowy samochód pożarniczy, wyposażony w zbiorniki na środki gaśnicze i urządzenia gaśnicze (pompy, prądownice, działko wodno-pianowe)

Natomiast na podwoziu Stara 1466 opracowano następujące pojazdy:

1.Autocysterna (typ 514) – przystosowaną do przewozu pali ciekłych, wyposażoną w pompę (250 l/min), pojemność zbiornika 6,3 tys l.
2.Artyleryjska wyrzutnia rakietowa BM-21M – protoyp – na podwoziu Stara 1466 z długą kabiną załogową umieszczono wyrzutnie 122 mm niekierowanych pocisków rakietowych BM-21 Grad (zdjętą z samochodu Urał-375D). Załoga dysponuje sprzętem łączności, możliwe jest wpięcie wozu w system dowodzenia pododdziałem artylerii.
3.Ruchomy warsztat remontowo-treningowy (RWR-T) – prototyp – pojazd służy do naprawy systemów przeciwlotniczego zestawu artyleryjskiego Loara. Możliwe jest również symulowane szkolenie załogi Loary. Na podwoziu Stara 1466ML zamontowano kontener z aparaturą diagnostyczną i remontową oraz stanowiska szkoleniowe.
4.Samochód transportowo-załadowczy (STZ) – prototyp- transporter amunicji i zapasowych luf do 35 mm armat zestawu Loara. Skrzyniowy Star 1466K wyposażony jest w żuraw Hiab 060-35 o udźwigu 710 kg przy wysięgu 7,7 m , krótką skrzynię ładunkową amunicji i części zamiennych (3440x2440x1800 mm) o ładowności 4,5 t. Na tylnej ścianie skrzyni ładunkowe j zamontowano tarcze do sprawdzania układu celowniczego Loary .
5.Samochód amunicyjny (system Waran) – samochód do przewozu i dystrybucji amunicji artyleryjskiej kal. 155 mm dla samobieżnych armatohaubic Krab. Wyposażony w skrzynię specjalnie przystosowaną do przewozu amunicji i żuraw Hiab 060-35. Prototyp.
6.Samochód pożarniczy (typ 665) – z kabiną załogową sześcioosobową, wyposażony w zbiorniki na środki gaśnicze i urządzenia gaśnicze (pompy, prądownice, działko wodno-pianowe), osprzęt ratowniczy i specjalistyczny.
7.W 2003 r. zaprezentowano Stara 1466 z opancerzoną kabiną przeznaczonego o działań w obszarze zagrożenia wojennego, którego można wykorzystać do zabudowy typu „gun-truck”. Standardowa Kabina Stara 1466 posiada płaskie szyby i poszycie, luk ewakuacyjny i możliwość montażu opancerzenia. Kabinę 1466 , bazową, którą wyposażono w mocowane do wsporników opancerzenie z płyt pancernych o grubości 5 mm , chroniące przed ostrzałem standardowymi pociskami do kal. 7,62 mm z odległości 30 m i odłamkami pocisków artyleryjskich do kal. 155 mm z odległości 100 m. Osłony podłogowe zapewniają zaś ochronę przed wybuchami granatów ręcznych i minami przeciwpiechotnymi. Masa opancerzenia wraz z szybami pancernymi ( 30 mm grubości) i wykładzinami przeciwodłamkowymi to ponad 450 kg . Opancerzenie montowane jest na samochodzie w ciągu ok. 4 do 6 h. Kabinę wyposażono w układ filtrowentylacji, klimatyzacji, przystosowano do montażu wyposażenia specjalistycznego (radiostacje, przyrządy obserwacyjne, sprzęt łączności, przeciwchemiczny itp.).

Samochody Star 266/266M/1466 przystosowane są do eksploatacji w trudnych warunkach terenowych, o zapyleniu powietrza do 1,5g/cm, temperaturze otoczenia od – 40 do + 50 stopni, wilgotności do 98 %.

Opis techniczny Star 266

Samochód ciężarowy terenowy w układzie 6×6. Elementem nośnym Stara 266 jest rama podłużnicowa, nitowana, wykonana z blachy stalowej. Samochód napędzany jest przez sześciocylindrowy silnik wysokoprężny Star 359M, chłodzony cieczą, o pojemności 6842 cm i mocy 110 kW przy 2800 obr/min, maksymalny moment obrotowy 432 Nm przy 1800 obr/min. Pojemność zbiorników paliwa 2 x 150 l, za kabiną kosz na kanistry. Zasilanie i smarowanie silnika możliwe jest w skrajnych przechyłach samochodu. Sprzęgło tarczowe MFZ 362, z centralną sprężyną talerzową. Skrzynia biegów o 5 przełożeniach do przodu i 1 do tyłu – ZF S5-45, zsynchronizowana (biegi od drugiego do piątego), skrzynia rozdzielcza napędu typu SR-380M, dwubiegowa, mechaniczna, z możliwością włączania napędu przedniego mostu. Mosty napędowe jednostopniowe, z terenową blokadą mechanizmów różnicowych. Most przedni sztywny z odciążonymi półosiami i przegubami homkinetycznymi Brifield. Mosty środkowy i tylny sztywne z elektropneumatycznym włączaniem blokady mechanizmu różnicowego. Napęd przedniego mostu odłączany, pozostałych – stały. Zawieszenie samochodu na resorach piórowych półeliptycznych, amortyzatory hydrauliczne podwójnego działania (oś przednia) i drążki reakcyjne (oś środkowa i tylna). Koła pojedyncze z oponami o wymiarach 12.00- 20″ z bieżnikiem terenowym. Średnica zawracania 17 m . Koło zapasowe umieszczono pionowo za kabiną załogi. Hamulce bębnowe z samoregulacją, dwuobwodowe, hydrauliczne ze sterowaniem pneumatycznym, hamulec postojowy ręczny – tarczowy na wale napędowym. Układ hamulcowy wyposażony jest w sygnalizację uszkodzeń. Układ kierowniczy z przekładnią śrubowo-kulkową ZF-80-60 wspomagany hydraulicznie. Instalacja elektryczna 12 (24) V, wodoodporna, ekranowana, przystosowana do jazdy w zaciemnieniu i montażu urządzeń specjalnych (szperacze). Samochód posiada instalację doszczelniana zespołów napędowych w czasie brodzenia. Wciągarka jednobębnowa o maksymalnym obciążeniu 60 kN, z liną o długości 50 m (lub dwubębnowa: 2 x 25 m ), napędzana od silnika, sterowana pneumatycznie. Kabina załogi wagonowa (typ 641), dwumiejscowa z rozkładaną leżanką, nie podnoszona (z tego względu dostęp do silnika jest możliwy z wewnątrz kabiny), wentylowana i ogrzewana, z dwoma włazami w dachu, spawana z blachy stalowej. W obu bokach kabiny za drzwiami załogi znajdują się małe drzwiczki dostępu do akumulatorów. Istnieje możliwość zamontowania radiostacji i układu filtrowenylacji. Skrzynia ładunkowa: typ 663 – tzw. ?, dwupoziomowa z bocznymi wnękami skrzyni na koła i schowki narzędziowe, bocznymi ławkami, oświetleniem i łącznością z kabiną załogi (opcją była nagrzewnica skrzyni) o wymiarach 3890×2200 mm lub skrzynia typ 673 – metalowa z drewnianą podłogą, składanymi ławkami po bokach (3970×2200 mm). Obie wersje miały składane pałąki do dachu półokrągłego lub dwuspadowego.

Opis techniczny Star 266M

Star 266M posiada rozwiązania z prototypowego Stara 1366 oraz nowe elementy firmy MAN. Pozostałe, sprawdzone elementy samochodu nie podlegają wymianie. Zastosowano kabinę załogi typu MAN, dwumiejscową, z leżanką składaną, dwoma włazami w dachu, uchwytami na broń osobistą i sprzęt saperski, odchylaną hydraulicznie do przodu, ogrzewaną i wentylowaną. Skrzynia ładunkowa (w wersji podstawowej) stalowa, z drewnianą podłogą o wymiarach wewnętrznych: 4440 x 2440 x 1740 mm, z wodoodporną opończą. Star 266M wposażony jest w czterocylindrowy silnik wysokoprężny MAN D0824LFL09, z bezpośrednim wtryskiem paliwa sterowanym mechanicznie, chłodzony cieczą, turbodoładowany, z chłodnicą powietrza doładowującego, o pojemności 4580 cm i mocy 114 kW przy 2400 obr/min, spełniający normy emisji spalin Euro 2. Jeden zbiornik paliwa 250 l . Sprzęgło tarczowe MFZ 362, z centralną sprężyną talerzową. Skrzynia biegów o 6 przełożeniach do przodu i 1 do tyłu – ZF S6-36, zsynchronizowana, skrzynia rozdzielcza napędu SR-380M, dwubiegowa, elektro-pneumatyczna. Koła z oponami 12.00- 20″ , koło zapasowe przeniesiono pod ramę, usunięto kosz na kanistry.

Opis techniczny Star 1466

Samochód terenowy w układzie napędowym 6×6. Element nośny stanowi rama podłużnicowa z blachy stalowej. Napęd samochodu stanowi sześciocylindrowy silnik wysokoprężny MAN D0826LFG15 (Euro 2) z bezpośrednim wtryskiem paliwa sterowanym mechanicznie, chłodzony cieczą, turbodoładowany z chłodzeniem powietrza doładowującego, o mocy 162 kW przy 2400 obr/min., maksymalny moment obrotowy 820 Nm przy 1500 obr/min. Możliwe jest zastosowanie innego silnika, nowocześniejszego i spełniającego ostrzejsze normy emisji spalin. Sprzęgło tarczowe MFZ 395, skrzynia biegów ZF 6S850 o 6 przełożeniach do przodu i 1 do tyłu z przystawką do odbioru mocy, skrzynia rozdzielcza napędu VG50 (G1000-2), mechaniczna, dwubiegowa. Mosty napędowe typu MAN, jednostopniowe z blokadą mechanizmu różnicowego. Star 1466 posiada instalację doszczelniania zespołów napędowych w czasie brodzenia. Układ hamulcowy dwuobwodowy bębnowo-szczękowy, uruchamiany pneumatycznie, wyposażony w ABS. Hamulec awaryjny i postojowy działający na koła środkowe i tylne. Instalacja elektryczna 24 V, wodoodporna, ekranowana, przystosowana do zaciemnienia. Wciągarka o uciągu 60 kN. Kabina wagonowa, stalowa, odchylana hydraulicznie do przodu, typu MAN, z płaskimi szybami przednimi. Wyposażona w luk dachowy, ogrzewanie, wentylację i izolację. Kabina posiada wersje: krótką (dwumiejscową z leżanką) dla wersji skrzyniowych, kontenerowych lub długą (4-6 miejscową) w odmianach specjalistycznych. Skrzynia ładunkowa metalowa o wymiarach 4440 x 2440 mm , możliwość montażu za kabiną żurawia z ramieniem 6 m o udźwigu 3,4 t. – w tej wersji skrzynia ładunkowa ma wymiary 3440 x 2440 mm . Zabudowy specjalne w zależności od wymagań odbiorcy.

Eksport

Ogółem według dostępnych danych w latach 1977-2000 r. wyeksportowano ok. 6000 samochodów Star 266, zarówno dla odbiorców wojskowych jak i cywilnych, z tego do: Angoli – 2790 szt., Birmy – 89 szt., Jemenu – 550 szt., Libii – 650 szt., ZSRR – co najmniej 359 szt., na Węgry – 174 szt.

Dane techniczne:

266

520/266

786/266

266M

1466

514/1466

Podwozie

6×6

6×6

6×6

6×6

6×6

6×6

Długość (mm)

6820

6680

7170

6900

7400

7200

Szerokość (mm)

2500

2500

2660

2540

2500

2500

Wysokość (mm)

2690(?) /3155

2680

3200

3220

3300

3200

Prześwit (mm)

325

325

325

330

350

Masa całkowita (kg)

7300

7100

Masa dopuszczalna szosa/teren (kg)

12350/ 10850

-/11370

12000/10600

14000

14000

Masa przyczepy (kg)

4000

4000

8500

Silnik (typ)

Star 359M

Star 359M

Star 359M

MAN D0824 LFL09

MAN D0824 LFL09

MAN D0824 LFL09

Moc silnika (kW)

110

110

110

114

162

162

Moment obrotowy/obr. min

432/1800

432/1800

432/1800

580/1600

820/1500

820/1500

Prędkość maks. (km/h)

90

86

85

93

86

85

Zasięg (km)

1050

1050

1050

650

600

Zużycie paliwa (l/100)

27

27

27

24

Pokonywane wzniesienia (st.)

76

78

Pochylenie poprzeczne (st.)

41

41

Głębokość brodzenia (m)

1,2 (1,8)

0,9

1,2

1,2

1,2

1,2